Körfezexpres
22.Nisan.2020
Bu haber 784 defa okundu.

Koronavirüs Sürecinde İşverenler Tarafından Alınan Önlemler: Kısa Çalışma Ve Ücretsiz İzin

Tüm dünyayı etkisi altına alan COVİD-19 ( Yeni tip koronavirüs) virüs, Dünya Sağlık Örgütü tarafından 11032020 tarihinde pandemi olarak ilan edilmiştir. Bu bağlamda, insan yaşamını tehdit eden koronavirüsün önlenmesi için başlatılan mücadelede bir dizi önlem alınmıştır. Hastalığın kolay bir şekilde bulaşma özelliği sergilemesi nedeniyle, birçok ülkede başta sokağa çıkma yasağı olmak üzere hayatı durma noktasına getiren önlemler alınmıştır. Dolayısıyla koronavirüs iş hayatı üzerinde de etkili olmuş ve işverenlerce bir taraftan iş sağlığı ve güvenliğinin korunması bir taraftan ise iş hayatının sürdürülebilir olması amacıyla farklı çalışma modelleri gündeme gelmiştir. Nitekim Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin 15.04.2019 tarihli kararında, yurtdışı görevinde H1N1 virüsü kaparak ölen işçinin vefatının iş kazası olarak nitelendirilmesi karşısında COVİD-19 virüs bakımından da işverenlerin sorumluluğu üzerinde durulmasını elzem hale getirmiştir . Bu nedenle de söz konusu bu yazıda COVİD-19 virüs nedeniyle işverenler tarafından alınacak tedbirlerden kısa çalışma ve ücretsiz izin müessesi üzerinde durulacaktır.

• Kısa Çalışma

Hükümetin de telkiniyle bu dönemde çok sayıda işyerinde kısa çalışma yöntemine geçiş yapılmıştır. Ancak bazı işverenler ve birçok işçi kısa çalışma yöntemi hakkında bilgi sahibi olmadığından hukuka aykırı uygulamalar gündeme gelmektedir. Bu nedenle de yazı içeriğinde kısa çalışma yönteminin uygulanması ve yapılacak başvurular kısaca anlatılmaya çalışılacaktır.

Kısa çalışma yönteminin düzenlendiği 4447 Sayılı Kanun’un Ek 2. maddesinde genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak önemli ölçüde azaltılması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durdurulması hallerinde, işyerinde üç ayı aşmamak üzere kısa çalışma yapılabileceği belirtilmiştir. Bu Kanuna 25032020 tarihinde eklenen geçici 23. madde de; 30062020 tarihine kadar geçerli olmak üzere, yeni koronavirüs (Covid-19) kaynaklı zorlayıcı sebeplerle işyerinde kısa çalışmaya geçilebileceği belirtilmiş ve kısa çalışma şartlarında değişikliğe gidilmiştir.

Bu kapsamda işyerinde kısa çalışmaya geçilmesi için sigortalı sayılan kişileri iş sözleşmesine tabi olarak çalıştıran işverenin, kısa çalışma talebini derhal gerekçeleri ile birlikte Türkiye İş Kurumuna ve varsa toplu iş sözleşmesi tarafı sendikaya bir yazı ile bildirmesi gerekmektedir. İşyerinde kısa çalışmaya geçilmesi halinde işçilere İşsizlik Sigortası Fonundan kısa çalışma ödeneği ödenecektir. Ancak işçiye kısa çalışma ödeneğinin ödenebilmesi için, iş sözleşmesinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarının oluşması gerekmektedir. Dolayısıyla kısa süreli çalışmaya geçen bir işyerinde, işçiye kısa çalışma ödeneğinin ödenmesi için, işçinin son üç yıl içinde 450 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası priminin ödenmiş olması ve kısa çalışmaya başlama tarihinden önceki son 60 gün hizmet akdine tabi olarak çalışması gerekmektedir. Bu şartları taşımayan işçiler, daha önceden işsizlik ödeneği alıp bakiye süre kalma ihtimaline binaen, bu süreye bağlı kalınarak ve her halükarda kısa çalışma süresini geçmemek kaydıyla kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilecektir.

Günlük kısa çalışma ödeneği; sigortalının son 12 aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının 60’ıdır. Kısa çalışmaya geçilmesi halinde, işyerinde üç ayı aşmamak üzere (Cumhurbaşkanı kararı ile 6 aya kadar uzatılabilir.) sigortalılara çalışamadıkları dönem için gelir desteği sağlanacak ve işçilerin bu durumdan mağdur olmaması amacıyla İşsizlik Sigortası Fonundan kısa çalışma ödeneği ödenecektir. Bu nedenle kısa çalışma yöntemi, hem ekonomik olarak sıkıntı çeken işverenler bakımından hem de işyerinin kapatılmasından dolayı maaş alamayacak duruma düşen işçiler bakımından tercih edilebilir bir yöntemdir.

İşverenin iş yerini bu süreçte tamamen kapatması durumunda işçilere aylık brüt asgari ücretin 150’sini geçmeyecek şekilde belirlenen kısa çalışma ödeneği, İŞKUR tarafından ödenecektir. İşverenin işyerini kapatmayıp haftalık çalışma süresini en az üçte bir oranında azaltma yoluna gitmesi halinde ise, işçilerin çalıştırıldığı sürenin maaş ve SGK prim ödemesi işveren tarafından yapılacak, bakiye çalışılmayan günlerin ödemesi ise yine İŞKUR tarafından karşılanacaktır.

İşyerinde kısa çalışma uygulamasına geçildiğinde, iş sözleşmesinin kanun gereği askıda kaldığı kabul edilmektedir. Kısa çalışma uygulamasıyla birlikte hem çalışma süreleri hem de işçinin alacağı ücrette değişikliğe gidilmektedir. İş Kanunu uyarınca iş sözleşmesindeki esaslı değişiklikler işçinin yazılı rızasına bağlı tutulmuşken, kanunla bu duruma bir istisna getirilmiş ve kısa çalışma uygulamasına geçilmesi için işçinin rızası şart olarak aranmamıştır. Bu nedenle, işyerinde kısa çalışmaya geçilmesi ve işçinin ücretinde bu sebeple azalma olması işçi bakımından haklı nedenle fesih teşkil etmemektedir. Buna karşın işverene tanınan bu hak, işsizlik sigortasından karşılanan kısa çalışma ödeneğiyle ücretin dengelenmesi sonucu gerçekleştiği için, kısa çalışma ödeneğine hak kazanamayan işçiler bakımından, zorunlu nedenlerin varlığı halinde İK 24II-e hükmüne göre, ekonomik kriz dönemlerinde İK 24II-e veya 24II-f hükmüne göre iş sözleşmelerini derhal feshetme hakları söz konusu olacaktır .

• Ücretsiz İzin

Koronvirüs nedeniyle faaliyetleri durdurulan birçok işyeri ücretsiz izin yoluna başvurmuştur. Özellikle işçilerin aleyhine olan ücretsiz izin uygulanmasına geçiş yapılması için işçiden açık ve yazılı muvafakat almak gerekmektedir. Ücretsiz izin yolunun işçi tarafından yazılı olarak kabul edilmesi halinde işçi işyerine gitmeyecek ve işyerinde herhangi bir şekilde çalışmayacaktır. Buna karşılık işveren tarafından işçinin ücreti ve aynı zamanda SGK primleri de ödenmeyecektir. İşçinin tamamen aleyhine olan ücretsiz izin uygulamasına işçiden yazılı ve açık rıza alınmadan gidilmesi durumunu Yargıtay haksız fesih olarak kabul etmekte ve işçiye kıdem ve ihbar tazminatı ödenmesi gerektiğine hükmetmektedir. Ancak 7244 Sayılı Kanun ile işçinin ücretsiz izne ayrılma gerekçesiyle iş sözleşmesini feshetme hakkı engellenmiştir. Zira 16042020 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yeni Koronavirüs (Covid-19) Salgının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunda 16042020 tarihinden itibaren işçilerin ücretsiz izne ayrılma gerekçesiyle iş sözleşmesini haklı nedenle feshedemeyeceği belirtilmiştir. Bir diğer deyişle, 16042020 tarihinden itibaren ücretsiz izne ayrılma gerekçesiyle iş sözleşmesini fesheden işçinin bu fesih bildirimi haksız kabul edilecek ve işçiye bu halde kıdem tazminatı ödenmeyecektir. Yürürlüğe giren bu düzenleme, işçiden ücretsiz izne ayrılması hususunda alınması gereken rıza şartını geçersiz hale getirmiştir. Çünkü işçi istese de istemese de ücretsiz izin uygulamasını kabul etmek durumuna getirilmiştir. Dolayısıyla bu aşamada işçiden ücretsiz izin hususunda rıza alınmasının hukuki bir anlam ve önemi kalmamıştır. Adeta kısa çalışma uygulamasında olduğu gibi ücretsiz izin uygulaması da kanunla iş sözleşmesinin unsurlarında esaslı değişiklik meydana getirilmiştir. Yürürlüğe giren bu düzenleme kanaatimizce işvereni koruma amaçlı çıkarılmıştır. Alınan idari kararlarla pek çok işyerinin kapatılması nedeniyle ekonomik olarak sıkıntı yaşayan işverenleri bu süreçte rahatlatmak amacıyla işçilerin kıdem tazminatı talep edebilme hakları ellerinden alınmıştır.

7244 Sayılı Kanun ile yürürlüğe giren bir diğer düzenleme de İş Kanunu ile tanınan haklı ve geçerli fesih hakkının yasaklanmasına ilişkindir. Şöyle ki 16042020 tarihinden itibaren işverenlerin 3 ay süreyle ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller dışındaki bir sebeple iş sözleşmesini fesih hakları yasaklanmıştır. Cumhurbaşkanı tarafından bu süre altı aya kadar uzatılabilecektir. Böylelikle işverenlerin işyerini kapatma, küçülmeye gitme vb. ekonomik sebeplerle ya da işçinin sağlık sebeplerinden dolayı işe gelememesi gibi sebeplerle iş sözleşmesini feshetme hakkı yasaklanmıştır. Gelinen durum itibariyle işverenler yalnızca 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 25II bendinde sayılan ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık sebeplerinden dolayı iş sözleşmesini feshedebileceklerdir. Bu yasağa aykırı davranan işverenler hakkında, sözleşmesi feshedilen her işçi için fiilin işlendiği tarihteki aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası verilecektir.

Görüldüğü üzere; 7244 Sayılı Kanun hem işçi hem işverenler lehine bir takım düzenlemeler içermektedir. İşverenler bakımından üç ay süreyle fesih yasağı getirilmiş ve işçilerin de ücretsiz izne çıkarılma nedeniyle sözleşmeyi fesih hakları ellerinden alınmıştır. Aynı düzenlemede, işçileri bulunduğu bu zor durumdan çıkaracak başkaca hükümler de yer almaktadır. Örneğin bu Kanunda; ücretsiz izne ayrılan, kısa çalışma ödeneğinden yararlanamayan ve 15032020 tarihinden sonra iş sözleşmesi feshedilen ve işsizlik maaşı almayan işçilere, şartları taşıması halinde nakdi ücret desteği verileceği belirtilmiştir. Buna göre işçilerin nakdi ücret desteğinden yararlanabilmeleri için, herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı almaması gerekmektedir. Şartları taşıyan işçilere nakdi ücret desteği, bu Kanun ile iş sözleşmesinin feshedilme yasağının devam ettiği üç aylık (bu süre Cumhurbaşkanı tarafından altı aya kadar uzatılabilir) süreyle sınırlı olarak ve işçilerin de bu süre içinde ücretsiz izinde bulunması veya işsiz kalması halinde günlük 39,24 Türk lirası olarak ödenecektir. Nakdi ücret dışında işçilerin genel sağlık sigorta primleri de Fondan karşılanacak ve bu süreçte işçiler genel sağlık sigortalısı olarak kabul edilecektir.
Av. Didem Akbey Erdidal


Haber Yorumları
Bu Haberde Yönetici onayı bekleyen 0 Yorum var.
Habere Yorum Bırak
Güvenlik Kodunu Giriniz

F2X6

Haber İhbar



KÖRFEZEXPRES Künye

Sahibi

Orhan TÜFEKÇİLER

Genel Yayın Yönetmeni

Orhan TÜFEKÇİLER

Sorumlu Yazı İşleri Müdürü

Şenol TORLAK

Webmaster

Ekrem GÖKÇE

Mail

korfezexpres@gmail.com

Tel

0545 280 38 28